بيست حسنه ، اگر با او نزديكى كند چندانى ثوابش دهند كه از همهء دنيا به بود . چون برخيزد كه غسل كند ، آب بر هيچ موى او نرسد [ 232 - پ ] و الَّا ( 1 ) سيّئتى محو كنند ( 2 ) او را ، و درجه اى بدهندش . و آنچه او را بر آن غسل بدهند به باشد از دنيا و هر چه در اوست ، و خداى تعالى به او مباهات كند ، با فرشتگان گويد : به بنده من نگرى ! در شبى ( 3 ) سرد برخاسته است ، براى من غسل مىكند ، گواه كردم شما را كه او را بيامرزيدم . قوله : * ( وَكُلُوا وَاشْرَبُوا ) * ، آيت در مردى انصارى آمد ، در نامش خلاف كردند . معاذ جبل گفت : نامش ابو صرمه بود . البراء بن عازب گفت : قيس بني صرمه ، عكرمه و سدّى گفتند : ابو قيس بن صرمة بن مالك بن عدىّ النّجّار ، و اين مرد همهء روز كار كرده بود در زمينى كه او را بود ، در ماه رمضان نماز شام آمد و پاره اى خرما آورد ، و زن طعامى نساخته بود ، تا زن به آن مشغول شد كه طعامى سازد ، او را خواب غالب شد و بخفت ، نماز خفتن در آمد و او روزه بر آبى گشاده بود بس و طعامى نخورده بود . و در ابتدا شرع چنين بود كه « : پس از نماز خفتن ، طعام و شراب و نكاح حرام بودى . مرد بيدار شد و وقت افطار رفته بود ( 5 ) ، برخاست گرسنه و رنجور ، و دست به طعام نيارست كردن از بيم خداى - عزّ و جلّ . بر دگر روزه ( 6 ) روزه داشت ، سخت رنجور شد و از پاى بيفتاد . نماز پيشين رسول - عليه السّلام - او را ديد ، گفت : يا با قيس ( 7 ) ! تو را چه بود ؟ او قصّه خود بگفت . رسول - عليه السّلام - براى او دلتنگ شد ، خداى تعالى اين آيت فرستاد و تخفيف تكليف فرمود ، گفت : اين حكم برگرفتم از آنگه كه آفتاب فرو شود طعام و شراب خورى تا آنگه كه صبح صادق بر آيد ، و اين را نيز صورت ، امر است و معنى ( 8 ) ، اباحت ، حق تعالى كنايت كرد از شب به رسن سياه ، و از صبح به رسن سپيد ، و شاعر گفت :

--> ( 1 ) . آج ، لب ، فق : الَّا از او ، مب : الَّا كه از او . ( 2 ) . مب ، مر : كند . ( 3 ) . گويد : ببينيد كه بنده من در شب . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها بيان كرديم كه . ( 5 ) . دب : افطار در گذشته بود . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها : روز . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها : أبا قيس . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها : و مراد .